تهیه و اجرای طرحهای عمرانی در دوره عمر خود احتیاج به انواع پوشش های بیمه ای دارند. دوره اجرا یقیناً پر مخاطره ترین دوره عمر یک پروژه تلقی می گردد.

بر این اساس بر حسب منشاء بروز خسارت که می تواند ناشی از عملیات موضوع پیمان یا حوادث طبیعی، سرقت،آتش سوزی، مخاطرات ویژه و نظایر آن باشد، می توان عملیات موضوع پیمان، ماشین آلات، مصالح پای کار، اجناس به کار برده شده در کار، تاسیسات و املاک مجاور کارگاه( متعلق به صاحب کار)، اشخاص ثالث و اموال آنها(T.P.L1 ) و غیره را بیمه کرد و حدود غرامت دریافتی در هر مورد و هزینه جایگزینی اموال و اشخاص تلف شده یا آسیب دیده را تعیین نمود.

حق بیمه مربوط به هر بیمه نامه با توجه به چند عامل از جمله مبلغ قرارداد، جدول زمان بندی اجرایی عملیات، مدت قرارداد و نوع کار، محل اجرای کار، میزان غرامت مورد نظر و غیره به صورت متوسطی برای تمام مدت بیمه نامه تعیین می شود. ضمنا ممکن است که ماده ای نیز در بیمه نامه برای تعدیل شرایط پوشش و به تبع آن تعدیل حق بیمه(A.C2) نیز پیش بینی شود. مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث معمولا شامل کارکنان پیمانکارو کارفرما نمی شود و فقط مربوط به صدمه و خسارت اشخاص ثالث و اموال آن ها است که در اثر اجرای قرداد و عملیات پیمان متحمل زیان می شوند. در مورد کارکنان پیمانکار و کارفرما چنانچه مقررات قانون کار و تامین اجتماعی و نظایر آن ( که رعایت آن توسط پیمانکار اجباری است) پوشش کافی و لازم را تامین نکند و کارفرما یا پیمانکار خریداری پوشش های دیگری را لازم بدانند، این منظور می تواند از طریق خریداری بیمه های تکمیلی نظیر عمر و حوادث عملی گردد.

طرفین پیمان بایستی نسبت به خطراتی که هر یک در جریان کار و بر حسب قرارداد، جداگانه یا متفقا تقبل می کنند و آثار و توالی این مخاطرات آگاهی کافی داشته باشند، به موجب عرف بین المللی از جمله شرایط پیمان فیدیک، کارفرما باید نسبت به مخاطرات مستثنی شده دقت خاص داشته باشد و آن ها را با توجه به شرایط و ویژگی های کشور دقیقا برسی کند.

هیچکس مایل نیست برای چیزی که بدان نیاز دارد بیش از آنچه لازم است بپردازد و بدین لحاظ ممکن است کارفرما بخواهد بعضی مخاطرات را خود به عهده بگیرد. این گونه مخاطرات را مخاطرات استثناء شده می نامند و علی الاصول هیچگونه ارتباطی با کارهای اجرایی قرارداد ندارند. مگر اینکه در دوره انجام قرارداد به وقوع بپیوندند. در برخی از موارد کارفرما با قبول مسئولیت این گونه مخاطرات احتمالی، از بالا بودن مصنوعی پیشنهادات مناقصه که بر ارزیابی شرکت کنندگان نسبت به احتمال وقوع این مخاطرات مبتنی است جلوگیری می کند.برای بهره گیری از خدمات صنعت بیمه در چهار چوبی معین، دستورالعمل بیمه قرارداد ها تهیه شده است. این دستورالعمل نخست به ارکان بیمه می پردازد، سپس تعهدات و وظایف کارفرما، مشاور و پیمانکار معرفی می شود و در پایان فرم ها و نحوه تکمیل آن ها برای استفاده در قراردادها ارائه می گردد. در پایان ودر قالب پیوست دستورالعمل، نحوه محاسبه حق بیمه، مسئولیت کارفرما و پیمانکار در قبول فرانشیز و واژه نامه تشریحی آورده شده است.

برای شکل گیری خدمات بیمه برخی از اجزاء و عناصر نقش اصلی و تعیین کننده دارند که بدون وجود آن، یا هر گونه    نقص و فسادی در آن باعث بی اعتبار شدن قرارداد بیمه می شود. از این موارد به عنوان ارکان بیمه یاد می شود. در این قسمت ارکان بیمه به تفصیل معرفی می شود.

شرکت های بیمه که طبق قانون بیمه گری مصوب سال 1316 و قانون تاسیس بیمه مرکزی مصوب سال 1350 و تحت نظارت بیمه مرکزی ایران فعالیت دارند و یا شرکت هایی که در آینده به صورت شرکت های بیمه خصوصی اعم از داخلی یا خارجی ایجاد می شوند.

منظور از بیمه گزار شخص حقیقی یا حقوقی است که وجهی را به بیمه گر می پردازد تا پوششی را خریداری نماید. در طرح های عمرانی معمولا بیمه گزاران عبارتند از:

-          مشاور

-          پیمانکار اصلی و فرعی

-          پیمانکار تخصصی

-          شرکت تدارک کننده مصالح و تجهیزات

-          شرکت حمل ونقل

     

به صورت متعارف موضوع بیمه احتمال وقوع خطرهایی است که در طول اعتبار مدت بیمه نامه تحت پوشش قرارمی گیرد. در طرح های عمرانی موضوع بیمه کلیه خطرهایی است که احتمال وقوع دارد به جز استثنائات، این خطرات شامل حوادث ناشی از عملیات و نظائر آن و حوادث طبیعی و یا سرقت، آتش سوزی، حوادث در حین اجرا، نصب، راه اندازی، بهره برداری موقت و بهره برداری دائم است. 

مورد بیمه اموال، کالا، مسئولیت یا هر نفعی است که تحت پوشش قرار می گیرد . در طرح های عمرانی معمولا مورد بیمه شامل عملیات ساختمانی ( کارهای موقت و دائم) و کلیه تجهیزات مربوط، کارکنان، حمل و نقل، حقوق و عوارض گمرکی قطعات وارداتی، هزینه برداشت ضایعات و هم چنین تاسیسات مجاور که بطور امانت در اختیار پیمانکار قرار گرفته، می باشد. همچنین تجهیزات یا مصالحی که توسط کارفرما تهیه می شود و مصالح و تجهیزات پای کار و نیز ماشین آلات ساختمانی را در بر می گیرد.

 مدت بیمه عبارت است از تاریخ شروع بیمه تا  تاریخ انقضای بیمه که برحسب نوع پوشش های مورد درخواست بیمه گزار تعیین می شود. در طرح های عمرانی مدت بیمه از شروع قرارداد آغاز شده و با پایان و تکمیل کارها و بر حسب نوع پوشش ها خاتمه می یابد. معمولا تاریخ شروع و خاتمه مسئولیت بیمه گر منطبق با برنامه زمانی پروژه است مگر اینکه به گونه دیگری توافق شود.

با توجه به ادامه مسئولیت کارفرما و پیمانکار در دوره تضمین، معمولا پوشش های مورد ناز در قالب بیمه اصلی یا بیمه های تکمیلی ادامه می یابد. اگرچه راه اندازی آزمایشی و بهره برداری موقت در مرحله نخست متوجه بیمه ساخت و نصب است با این حال پوشش های مذکور بر حسب مورد تحت عناوین نگهداری ساده و نگهداری گسترده، ادامه می یابد.

مبلغ بیمه حداکثر مبلغی است که در صورت تحقق خطر ممکن است به بیمه گزار بپردازد. ارزش اموال بیمه شده ارزشی است که این اموال در لحظه شروع قرارداد دارند که به آن ارزش بیمه ای اطلاق می شود. ارزش اموال بیمه شده در لحظه وقوع خسارت ارزش جایگزینی نامیده می شود. مبلغ بیمه باید برابر با ارزش بیمه اموال بیمه شده باشد.

در طرح های عمرانی معمولا ارزش مورد بیمه برای هر جزء از مورد بیمه نظیر کارهای ساختمانی، ماشین آلات، مصالح و ..... در بیمه نامه مشخص می شود و در مورد بیمه های مسئولیت، مبلغ بیمه به صورت حاکثر غرامت مورد درخواست معمولا حداکثر برابر است با 50 در صد مبلغ بیمه و ارزش برداشت ضایعات حداکثر تا 10 در صد مبلغ بیمه تعیین می گردد.

حق بیمه مبلغی است که بیمه گزار برای خرید پوشش بیمه ای به صورت یکجا یا اقساط پرداخت می کند. میزان حق بیمه به حدود و پوشش و مدت آن و ارزیابی بیمه گر از عوامل ریسک در ارتباط با پوشش بیمه نامه بستگی دارد. اگر چه بیمه گران برای محاسبه حق بیمه از روش های مشابه ای استفاده می نمایند ولی لزوما دو بیمه گر حق بیمه یکسانی در یک مورد خاص ارائه نمی دهند.

حق بیمه از حاصلضرب ضریب احتمال خطر (نرخ بیمه) در مبلغ بیمه حاصل می گردد. البته تغییرات غیر معقول در طی مدت بیمه در نوع و ارزش اموال مورد بیمه و همچنین نوع کارهایی که در پیوند با اجرای قرارداد انجام می گیرد و مدت بیمه نیز حائز اهمیت است.

حق بیمه معمولا به صورتمقطوع یا در هزار از مبلغ بیمه ارائه می شود و در صورتی که به صورت اقساطی پرداخت شود تابع شرایطی است که توسط شرکتهای بیمه اعلام شده و مورد توافق بیمه گزار قرار می گیرد.

در صد یا مبلغی از خسارت است که به منظور رعایت اصل نفع بیمه ای و جلوگیری از بی مبالاتی بیمه گزار در رعایت نکات ایمنی و انجام اقدامات پیشگیرانه، بر عهده بیمه گزار است و میزان آن بر اساس توافق بیمه گزار و بیمه گر تعیین می شود.

معمولا بیمه نامه با پرداخت اولین حق بیمه (به صورت یکجا یا اقساطی ) اعتبار می یابد. به روال متعارف بیمه نامه سندی است که به موجب آن و بر اساس پیشنهاد کتبی بیمه گزار و نیز به استناد پاسخ های مندرج در پرسشنامه ای که از طرف بیمه گزار تکمیل شده و سایر اظهارات کتبی وی که به منظور درج در بیمه نامه صورت می گیرد، بیمه گر خسارت وارده به مورد بیمه و متوجه بیمه گزار را در صورتی که حق بیمه را در زمان مقرر پرداخت کرده باشد با رعایت استثنائات و شرایط مندرج در الحاقیه های مربوط تا میزان پیش بینی شده جبران خواهد کرد.

ماده 1 . موسسه ارزیابی خسارت بیمه ای شخص حقوقی است که طبق این آیین نامه وظیفه بررسی و تحقیق در مورد علت و مقدار خسارت و تشخیص میزان تعهد بیمه گر طبق شرایط بیمه نامه و نیز مذاکره برای تعدیل و تسویه خسارت یا خسارت های مورد ادعا را به عهده دارد.

تبصره- بیمه مرکزی ایران می تواند به اشخاص حقیقی واجد شرایط مندرج در ماده 3 این آئین نامه پروانه ارزیابی خسارت در یک رشته معین بدهد. اینگونه ارزییابان نیز مشمول ضوابط این آئین نامه خواهند بود.

ماده2. ثبت موسسه ارزیابی خسارت منوط به آن است که بیمه مرکزی ایران اساسنامه آن را تایی و موفقت کتبی خود را اعلام نماید.

ماده 3 . برای دریافت پروانه ارزیابی خسارت در یک یا چند رشته بیمه ای ، موسسین وشرکاء باید واجد شرایط زیر باشند:

1-تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران.

2-نداشتن سوء پیشینه کیفری و سابقه ارتکاب یا معاونت در یکی از جرائم موضوع ماده 64 قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری.

3- داشتن حسن شهرت و موفقیت در آزمون کتبی و شفاهی بیمه مرکزی ایران.

4- داشتن حداقل مدرک تحصیلی لیسانس.

5- داشتن دو سال سابقه کار مفید بیمه ای به تشخیص بیمه مرکزی ایرن یا طی موفقیت آمیز دوره آموزشی به مدت 40 ساعت که برنامه آن را بیمه مرکزی ایران تهیه و اجراء می نماید.

6-عدم اعتیاد به مواد مخدر به تایید مراجع ذیربط.

7- انجام خدمت وظیفه عمومی و یا ارائه برگ معافیت دائم یا خرید خدمت وظیفه عمومی برای آقایان.

تبصره- اعضاء هیئت مدیره و مدیر عامل موسسه الزاما از بین موسسین و شرکاء انتخاب خواهند شد.

ماده 4. موسسین و شرکاء موسسه ارزیابی خسارت نمی توانند عضو هیئت مدیره،مدیر عامل،یا کارمند شرکت های بیمه، شرکتهای نمایندگی یا کارگزاری بیمه و دفاتر ارتباطی بوده یا نماینده یا کارگزار بیمه باشند.

ماده 5 . بیمه مرکزی ایران موسسات ارزیابی خسارت را با توجه به توان تخصصی آنها رتبه بندی خواهد کرد.

ماده 6 . موسسه ارزیابی خسارت برای دریافت پروانه فعالیت باید تضمینی بصورت وجه نقد یا ضمانت نامه بانکی یا وثیقه ملکی یا بیمه نامه مناسب و یا ترکیبی از موارد یاد شده بمنظور حن انجام کار و تضمین حقوق شرکتهای بیمه، بیمه گذار یا سایر اشخاص دینفع به ترتیبی که بیمه مرکزی ایران متناسب با رتبه موسسه مشخص می نماید نزد بیمه مرکزی ایران تودیع نماید.

ماده 7. موسسه ارزیابی خسارت موظف است گزارش خود را به صورت مستدل و مستند که حداقل شامل موارد زیر باشد تهیه و حسب مورد به شرکت بیمه و یا بیمه گذار ارائه نماید:

1-مشخصات کامل مکان، زمان و علت وقوع خسارت، مبلغ خسارت تحقق یافته و خطر یا حادثه ای که منجر به وقوع خسارت شده است.

2- انطباق خسارت با شرایط قرارداد بیمه و تعیین مبلغ خسارت قابل پرداخت توسط بیمه گر و علت تفاوت (احتمالی) بین مبلغ خسارت تحقق یافته و قابل پرداخت.

3- امکان تحقق شرایط جانشینی و حدود خسارت قابل بازیافت توسط بیمه گر...

ماده 8 . موسسه ارزیابی خسارت، موسسین و شرکاء همچنین اقارب نسبی و سببی درجه ا از طبقه اول آنان نباید هیچ گونه نفع مستقیم یا غیر مستقیم در خسارت تحت ارزیابی خود داشته باشند.

ماده 9. در صورت تخلف موسسه ارزیابی خسارت از قوانین، مقررات و ضوابط مربوط و یا از دست دادن صلاحیت لازم، بیمه مرکزی ایران می تواند با تصویب هیئت عامل پروانه فعالیت آن را معلق یا لغو نماید.

ماده 10. از اول تیرماه 1383 شرکت های بیمه مجاز به استفاده از خدمات موسسات و اشخاصی که دارای پروانه ارزیابی خسارت از بیمه مرکزی ایران نیستند برای امر ارزیابی خسارت نمی باشند.

تبصره- آن دسته از موسسات معتبر ارزیابی خسارت که در خارج از ایران به ثبت رسیده اند و بصورت بین المللی فعالیت می نمایند از شمول این ماده مستثنی هستند.

« مکمل آیین نامه اعطای پروانه و نحوه فعالیت موسسات ارزیابی خسارت بیمه ای »    

شورای عالی بیمه در اجرای بند 5 ماده 17 تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گریی، در جلسه مورخ 18/12/1383 تصویب نمود آیین نامه اعطای پروانه و نحوه فعاتیت موسسات ارزیابی خسارت بیمه ای به شرح زیر اصلاح شود:

1-     بند 5 ماده 3 آیین نامه شماره 50 به شرح زیر اصلاح شود:

5. داشتن دو سال سابقه کار مفید بیمه ای به تشخیص بیمه مرکزی ایران یا دو سال سابقه کار مفید در تعیین و کارشناسی خسارت و طی موفقیت آمیز دوره آموزشی به مدت 40 ساعت .

2- ماده 10 به شرح زیر اصلاح شود. ( تبصره ماده به قوت خود باقی است)

ماده 10 – از اول تیرماه 1383 شرکت های بیمه مجاز به استفاده از خدمات موسسات و اشخاصی که دارای پروانه ارزیابی خسارت از بیمه مرکزی ایران نیستند برای امر ارزیابی خسارت نمی باشند اما استفاده از کارشناسان شرکت و یا متخصصین فنی در رشته های مختلف برای برآورد میزان خسارت بلامانع است.

آیین نامه شماره 2/50

« مکمل آیین نامه اعطای پروانه و نحوه فعالیت موسسات ارزیابی خسارت بیمه ای »

شورای عالی بیمه در اجرای بند 5 ماده 17 قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری در جلسه مورخ 9/12/1384 تصویب نمود:

درماده 6 آیین نامه شماره 50 به جای عبارت « بیمه نامه مناسب » عبارت « سفته با ضامن معتبر» نوشته شود. 20/03/1386