English
شنبه، ۱۶ فروردین ۱۳۹۹, ۰۲:۵۰
به پایگاه اطلاع رسانی صنایع آب، برق، نفت و انرژی خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود

اخبار

استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در صنعت برق

استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در صنعت برق
واژه استاندارد، هشت قرن پیش از زبان فرانسه با عنوان Estandard وارد زبان انگلیسی شد و از نظر ریشه لغوی به فعل Extend لاتین به معنی گستردن و برافراشتن بر می گردد: اما واژه استاندارد در زبان انگلیسی، از نظر علمی و فنی دارای دو معنی کاملا متفاوت است.
گروه استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی برق و انرژی وزارت نیرو
 
1-مقدمه
انسان همواره برای درک بهتر از جهان گرداگرد خویش و نیز برای انتقال ملموس تر یافته هایش پی ایجاد شاخص ها و معیارهای مختلف بوده تا از این رهگذر بتواند آن چه را که به طور" کیفی" برایش قابل " درک " است، بگونه ای " کمی "، قابل " لمس " کند. مقیاس های اندازه گیری و واحدهای شمارش، نمونه هایی بارز از این گرایش بشرند.
اما در گذر زمان انسان ها دریافتند که هنگام دادوستد، نه تنها نیازمند اندازه گیری مقدار و کیفیت کالا هستند، بلکه می بایست این شاخص ها را به گونه ای مناسب محک بزند; شاید از ره آورد تلاش برای دستیابی به این " محک " بود که نخستین " استانداردها " و " نظامنامه های" انسان ساخت شکل گرفت .
در طول تاریخ، با پیچیده تر شدن روابط انسان ها با یکدیگر و محیط اطراف، روز به روز نیاز به تعیین ملاک و محک ارزیابی شاخص ها بیشتر شد، تا آن جا که در جهان صنعتی امروز که کشورها، دولت ها، شرکت ها و موسسات صنعتی و تجاری تحت تاثیر رقابت های تنگاتنگ قرار دارند ارزیابی کیفیت محصول و خدمات و بهبود مستمر آن از اهمیتی شگرف بر خوردار است.
بهبود کیفیت تولید فرآورده های مختلف و ارایه خدمات گوناگون، تنها با شناخت و بکارگیری قواعد و چهار چوب های انتخاب، تولید و آزمون مواد، قطعات و خدمات امکان پذیراست. در جهان امروز، این قواعد و چهارچوب ها را می توان در " استاندارد " یافت که برای فعالیت های مختلف، خط مشی و ملاکی مشخص تعیین می کند.
در برخی از موارد در جامعه جهانی، اعمال و اجرای این ملاک ها و خط مشی های مشخص در مورد مسائل زیست محیطی و به ویژه اجتماعی، بسیار مورد توجه بوده است و تمامی اقدام های صورت گرفته، در قالب بیانیه ها، معاهدات و غیره تهیه و ابلاغ می شود و سازمان های مسئول تعیین استاندارد ها ، قواعد و قانون های زیست محیطی تلاش های روز افزون و فراگیری را در این موارد به انجام می رسانند. قدر مسلم رعایت این اصول در صنایع برجسته و مهم مانند صنعت برق، به سازگاری هر چه بیشتر فعالیت ها با محیط زیست خواهد انجامید.
با توجه به آن که هفته استاندارد از 16 الی 22 مهرماه تعیین شده است لذا تلاش شد تا به این مناسبت، مروری بر مبحث استاندارد، اهمیت و ضرورت آن و جایگاه استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در فعالیت های برق و انرژی به انجام برسد.
 
1-1 تعریف استاندارد
واژه استاندارد، هشت قرن پیش از زبان فرانسه با عنوان Estandard وارد زبان انگلیسی شد و از نظر ریشه لغوی به فعل Extend لاتین به معنی گستردن و برافراشتن بر می گردد: اما واژه استاندارد در زبان انگلیسی، از نظر علمی و فنی دارای دو معنی کاملا متفاوت است.
الف ) مقیاس اندازه گیری که در فرانسه ی امروزی آن را Etalon می نامند.
 ب ) کتابچه حاوی مقررات و اصول برای تنظیم امور فنی، علمی تجاری که در فرانسه و آلمانیNorm  نام دارد و ریشه لاتین آن  Normnبه معنی گونیاست.
استاندارد، بیان شرایطی است که باید برای دستیابی به یک هدف معین رعایت شود و قابل تعمیم و باز بکارگیری است. همچنین به معنای هر نوع نظم ثابت جاری در پدیده ها و هر معیار و مقیاسی است که با آن بتوان کیفیت و کمیت امور را مورد سنجش قرارداد. استاندارد نظمی است که بر پایه دستاوردهای علوم، فنون و تجارب بشری در رشته ای از فعالیت های عمومی استوار است و به صورت قواعد، مقررات و نظام نامه برای ایجاد هماهنگی و وحدت رویه، توسعه تفاهم، تسهیل ارتباطات، صرفه جویی در اقتصاد، حفظ سلامت و گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی به کار می رود.
سازمان بین المللی استاندارد در تعریف استاندارد آورده است:
" استاندارد، مدرکی است در برگیرنده قواعد، راهنمایی ها یا ویژگی هایی برای فعالیت ها یا نتایج آنها برای کاربرد عمومی و مکرر که با هم رایی و رایزنی فراهم و به وسیله سازمان شناخته شده ای تصویب شده باشد و هدف از آن، دستیابی به میزان مطلوبی از نظم و بهبود کیفیت در زمینه ای خاص است."
بطور خلاصه، استاندارد سازی یعنی تعیین آن چه که باید انجام شود و چگونگی اجرای آن و در نهایت وضعیت بهینه ای که باید مطابق نیازهای روز ترسیم شود.
 
1-2 تاریخچه استاندارد   
استاندارد از پیشینه ای بسیار طولانی بر خور دار است و با توجه به اسناد تاریخی، فرهنگی و هنری به جا مانده از گذشته، میتوان گفت که این پیشینه به هزاره های قبل از میلاد بر می گردد که از آن جمله می توان به مقیاس " ذراع " که تقریبا برابر طول دست انسان (سر انگشتان تا مفصل ساعد ) بود، اشاره کرد.
برای نمونه، حمورابی پادشاه بابل در فرمان معروف خود در مورد رعایت کیفیت بنای خانه می گوید:
" هر گاه بنایی برای کسی خانه ای بسازد و آن را محکم بنا کند و خانه فرو ریزد و موجب مرگ صاحبخانه شود، این بنا باید کشته شود و هر گاه فروریختن خانه باعث کشته شدن پسر صاحبخانه شود، باید پسر بنا کشته شود و اگر اموال صاحبخانه صدمه بیند، بنا باید عین آن را دوباره تامین کرده، خانه را دوباره با هزینه شخصی خود بنا کند ..... . "
همچنین تزار ( پتر اول ) در ژانویه ی 1723 این فرمان را صادر کرده است :
" دستور می دهم صاحب کارخانه ی اسلحه سازی را تازیانه زنند و برای کار به یک صومعه تبعید کنند: زیرا تفنگ هایی نا مرغوب به نیروهای دولتی فروخته است. همچنین ناظر تولید را تازیانه زنند و تبعید کنند: زیرا او تفنگ های نا مرغوب را آزمایش و گواهی تایید صادر کرده است. همچنین فرمان می دهم نماینده دولت را به کارخانه بفرستند تا شب و روز کیفیت تفنگ ها را کنترل کند. ناظر کل و کارکنان او نیز باید به طور مستمر مراقبت کنند که سایر ناظر ها چگونه کار خود را انجام می دهند و آزمایش ها و تایید های خود را بر چه مبنایی قرار می دهند."
از دیر باز تاکنون، تمامی صنعتگرانی که قصد عرضه کالای خود را داشته اند، نهایت مراقبت را در مورد کیفیت محصولاتشان انجام می دادند. زیرا رعایت کیفیت مناسب، بهترین تضمین بر ادامه کسب و کار آنان تلقی می شود. تا پیش از انقلاب صنعتی، فقط محل ساخت و یا پیدایش کالا ها معرف کیفیت محصولات مختلف بود: ولی بعد از انقلاب صنعتی – که کشورهای بسیاری توان ساخت محصولات صنعتی درجه یک را یافتند توجه به امر" انتخاب بهترین از میان خوب ها" موجب پیدایش تفکر استاندارد و سازمان جهانی متولی آن شد و به این ترتیب، سازمان جهانی استاندارد (ISO ) با هدف تدوین استاندارد های بین المللی در سال 1948 در ژنو تشکیل شد و هم اکنون بیش از 120 کشور جهان و از جمله ایران در آن عضو هستند.
ناگفته نماند که کلمه یISO تنها یک علامت اختصاری نیست، بلکه نامی است که از کلمه ی یونانیISOS ( به معنای مساوی ) مشتق شده و ارتباط منطقی بین دو کلمه " مساوی " و " استاندارد"  منجر به انتخاب این نام شده است.
1-3 انواع استاندارد          
به طور کلی استاندارد ها به چهار دسته تقسیم می شوند :
1- استاندارد کارخانه ای
2- استاندارد ملی  
3 استاندارد منطقه ای
4- استاندارد بین المللی    
استاندارد کارخانه ای
استاندارد کارخانه ای بر گرفته از توافق بخش های مختلف یک کارخانه تولیدی در زمینه طراحی، تولید، کنترل و سایر عملکردهاست و تدوین و اجرای آن توسط موسسات و کارخانجات صنعتی به عنوان یک موضوع مهم و اصلی مورد توجه قرار گرفته است.
افزون بر مزایای فراوان تدوین این اسناد، اجرای نظام بروز رسانی و بازنگری استانداردهای کارخانه ای همگام با توسعه و پیشرفت های فنی، زمینه همراهی هر سند با آخرین فن آوری های موجود را فراهم می سازد. از جمله استانداردهای کارخانه ای، می توان استانداردهای STD شرکت دوو، استانداردSIA شرکت ساکایی ژاپن، استاندارد مهندسیEDS شرکت دوو، استاندارد های کارخانه ای کمپانی بنز و ده ها نمونه دیگر را نام برد..... استانداردهای کارخانه ای خود به دو دسته استانداردهای فنی و تکنیکی و استانداردهای اجرایی و مدیریتی تقسیم می شوند.
استاندارد ملی
این استاندارد پس از بررسی و مشورت، توسط متخصصان و کارشناسان فنی صنایع و بازرگانی برای حفظ منافع ملی ( منافع تولید کننده و مصرف کننده ) در هر کشوری تدوین می شود که البته وظیفه اصلی تدوین استانداردهای ملی هر کشور به عهده سازمان ها و موسسات استاندارد آن کشور است. از جمله استانداردهای ملی می توان به استاندارد ملی ایران با علامت اختصاریISIRI: استاندارد ملی آلمان (DIN ) ، استاندارد ملی ژاپن JIS، استاندارد ملی آمریکا ( ANSI )، استاندارد ملی انگلستان (BSI ) ، استاندارد ملی روسیه سابق ( GOST ) ، استاندارد ملی فرانسه ( AFNOR ) و غیر از این ها اشاره کرد.
استاندارد منطقه ای
این استاندارد توسط گروهی از افراد ذینفع در دو یا چند کشور هم جوار که دارای صنعت مشترک و یا دادوستد بازرگانی اند، تدوین می شود. اجرای این استاندارد باعث تسهیل در ارتباطات فنی و بازرگانی با یکدیگر و حتی با سایر کشورها می شود.
از جمله این استانداردها میتوان به استاندارد EN  که با همکاری 15 کشور اروپایی متحد تدوین شده و یا استاندارد COPANT  که ویژه کشورهای پان آمریکن ( سازمان کشورهای آمریکایی ) است، اشاره کرد.
استاندارد بین المللی
این استاندارد حاصل هم اندیشی کارشناسان کشورهای عضو سازمان بین المللی استاندارد است. هدف نهایی این استانداردها چنین بیان می شود:
"توانایی عملکرد در تمام سطوح"
در صورتی که هدف از استانداردهای ملی و منطقه ای، "ارتقای فعالیت در مورد انواع استانداردهای جهانی و یا تعمیم استانداردهای بین المللی در زمینه های علمی، فن آوری و اقتصادی" است.
از جمله استاندارد های بین المللی می توان به استانداردهای ISO و استاندارد IEC  اشاره کرد.
با توجه بدان چه گفته شد، استاندارد کارخانه ای در محدوده کارخانه، استاندارد ملی در قلمرو یک کشور، استاندارد منطقه ای در حیطه چند کشور و استاندارد بین المللی در تمام جهان کاربرد دارد.
2- آشنایی با برخی استانداردهای بین المللی زیست محیطی و اجتماعی
تدوین استانداردهای بین المللی سری ایزو تحت عنوان کلی نظام کیفیت و بر پایه ی اصول مدیریت کیفیت در آواخر دهه ی 1970 و در کمیته فنی 176 سازمان بین المللی استاندارد ISO با نام مدیریت کیفیت و تضمین کیفیت آغاز و پس از تشکیل جلسات فنی متعدد در سال 1987 میلادی، تعدادی از آنها منتشر شد.
سازمان ISO تا پایان سال 2000 میلادی دارای 187 کمیته فنی اصلی TC ، 552 کمیته فرعی  SC ، 2100 گروه کاری WG و گروه مطالعاتی ویژه AHG بود.
2-1 استانداردهای ISO9000
برخی از دستاوردهای کمیته 176 جهت رفع پاره ای از ابهام ها م تکامل بیشتر در سال 1994 میلادی مورد تجدید نظر قرار گرفت و سپس با عنوان ایزو8402 ، 9001 ، 9002 و 9003 به جامعه ی جهانی معرفی شدند. این استانداردها پس از چند سال بار دیگر در سال 2000 میلادی بازبینی شده، به صورت ایزو 9000 ( مبانی و واژگان ) و ایزو 9001 ( الزامات ) در اختیار تمامی بنگاههای اقتصادی ( خصوصی و دولتی ) قرار گرفتند.
استانداردهای بین المللی ایزو 9000 از کیفیت فراگیر در عملکرد و فرایند در سراسر ساختار سازمان، برای رضایت مندی مستمر مشتریان سخن می گویند و شامل موارد ذیل هستند:
1-ISO9001  استاندارد تضمین کیفیت در طراحی و توسعه، تولید، نصب و خدمات رسانی است و شامل 20 بند است.
2-ISO9002 استاندارد تضمین کیفیت در تولید، نصب و خدمات رسانی است و شامل 19 بند( به جز بند طراحی ) است.
3-ISO9003 استاندارد تضمین کیفیت در بازرسی نهایی است که شامل 16 بند است.
4-ISO9004 استاندارد تضمین کیفیت در راهنمایی مدیریت کیفیت برای استفاده داخلی متقاضیان است.
 2-2 استانداردهای ISO14000
توجه به محیط زیست ( آب، هوا، خاک ) از چند دهه پیش به طور جدی مد نظر قرار گرفت و از همان زمان تعدادی از مدیران، متخصصان و کارشناسان صنایع، داوطلبانه به کنترل اثرات فرایند ها و محصولات تولیدی خود بر محیط زیست، همت گماردند و رفته رفته سازمان های ملی و بین المللی نیز با تعیین ضوابط، مقررات و قوانین حفاظت از محیط زیست به کمک آنان آمدند و در واقع حفاظت از زیستگاه بشر، اهمیتی ویژه یافت. در سال 1992 و در اجلاس ریودوژانیرو، شورای BCSD بر این نکته تاکید کرد که سازمان های تولیدی و خدماتی باید فعالیت ها و عملکردهای خود و اثر آنها بر محیط زیست را مورد توجه قرار داده، کنترل کنند. در همین سال سازمان بین المللی ISO برای تدوین استانداردهای مدیریت زیست محیطی، یک گروه مشورتی با عنوان SAGE متشکل از نمایندگان بیست کشور جهان، 11 سازمان بین المللی و بیش از 100 متخصص مدیریت محیط زیست تشکیل داد وبه بررسی موارد ذیل پرداخت:
1- تشویق سازمانها برای ایجاد رویکردی عمومی در زمینه مدیریت زیست محیطی.
2- تقویت قابلیت سازمان ها جهت بهبود روش های اندازه گیری عملکرد زیست محیطی و پیشگیری از آلودگی.
3- بهبود مبادلات تجاری در سطح بین المللی و حذف موانع تجاری از طریق ایجاد استانداردهایی برای ارزیابی عملکرد زیست محیطی سازمانها.
4- پیش بینی مشکلاتی که تدوین استانداردهای بین المللی را نمایان ساخت. سازمان بین المللی استاندارد در سال 1993، یک کمیته فنی تحت عنوان مدیریت زیست محیطی ( ISO/TC 207 ) تشکیل داد تا تدوین استانداردهای مدیریت زیست محیطی را آغاز کند و بر این پایه در اوت سال 1996 پس از بحث و بررسی های علمی گسترده، مجموعه ای مشتمل بر شش استاندارد از سری ایزو 14000 انتشار یافت و استانداردهای دیگری نیز تحت بررسی قرار دارد که پس از انجام کارهای کارشناسی و کب تائیدیه های لازم از کشورهای عضو سازمان بین المللی استاندارد، منتشر خواهند شد. از این جمله می توان به استانداردهای ISO 14064/65 در مورد گازهای گلخانه ای اشاره کرد.
   
در سال های اخیر با اوج گیری مساله حفاظت از محیط زیست، تعداد زیادی از استانداردهای زیست محیطی در حوزه های ملی، منطقه ای و بین المللی به وجود آمدند. هر یک از استانداردها در راه دستیابی به اهداف خود، موانعی تجاری نیز ایجاد می کردند. افزایش حساسیت نسبت به نیازهای زیست محیطی به آن انجامید که در ژوئن 1992 در کنفرانس ملل متحد در مورد محیط زیست و توسعه در برزیل، مفهوم توسعه پایدار مطرح شد و بیش از 100 کشور جهان در مورد نیاز به استانداردهای بین المللی مدیریت محیط زیستISO14000 توافق کردند. استانداردهای سری ISO14000- که توسط کمیته ی فنی 207 سازمان بین المللی استاندارد منتشر شده – استانداردی جهانی برای ایجاد و راهبری نظام هماهنگ مدیریت محیط زیست در یک سازمان است. بدین ترتیب استاندارد ISO14001 ویرایش سال 2004 از سری استانداردهایISO14000 ، مدلی را برای نظام مدیریت محیط زیست فراهم می کند که سازمان را یه بر قراری نظام خود، بازنگری عملکرد و نیز ارزیابی و تایید آن توسط یک گروه مستقل مجاز می دارد. علاوه بر این در کمیته فنی مدیریت محیط زیست مباحث:SC1 سیستم های مدیریت محیط زیست،SC2 ممیزی زیست محیطی،SC3 نشانه گذاری زیست محیطی،SC4 ارزیابی عملکرد زیست محیطی،SC5 ارزیابی چرخه حیات و SC6 اصطلاحات و تعاریف مورد بررسی قرار می گیرند.
فهرست و موضوعات برخی از استانداردهای ISO14000 بشرح زیر است:
 
1- ISO14001: سیستم های مدیریت زیست محیطی---- ویژگی و رهنمود برای به کار گیری
2- ISO14004 : سیستم های مدیریت زیست محیطی – رهنمود عمومی بر اصول، سیستم ها و شیوه های پشتیبانی
3-ISO14010 : رهنمودهایی برای ممیزی زیست محیطی- اصول عمومی
4-ISO14011: رهنمودهایی برای ممیزی زیست محیطی- ممیزی یک سیستم مدیریت زیست محیطی
5-ISO14012 : رهنمودهایی برای ممیزی زیست محیطی – ملاک احراز شرایط جهت ممیزین زیست محیطی
6-ISO14021 : برچسب ها و اظهار نظرهای زیست محیطی- ادعاهای زیست محیطی خود اعلام- واژه ها و تعاریف
7-ISO14022 : علائم برچسب گذاری زیست محیطی- ( نوع دو )
8-ISO14023 : برچسب ها و اظهار نامه های زیست محیطی- آزمون و تصدیق روش شناسی جهت کاربرد در بر چسب گذاری زیست محیطی ( نوع دو )
9-ISO1424: برچسب گذاری زیست محیطی – اصول راهنما
10- ISO14031 ارزیابی اجرای زیست محیطی – رهنمود ها
11 –ISO14040 : برآورد چرخه زندگی- اصول وچهار چوب
12-ISO14050 : واژه ها و تعاریف
13-ISO14060 : رهنمود برای در بر گرفتن سیمای زیست محیطی در استانداردهای تولید
 
2-3 استانداردهای :OHSAS18000
با آغاز انقلاب صنعتی و انتقال تولید از کارگاه های کوچک به کارخانه های تولید انبوه، موضوع حفاظت از سلامت نیروی کار نیز از حالت فردی خارج و حالت عمومی تری به خود گرفت . پی از پیدایش حساسیت در مورد روابط انسانی در مدیریت، توجه به ایمنی و بهداشت، روزبه روز سختگیرانه تر شد و به پیدایش نظام های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی برای رعایت مقررات اجباری انجامید; زیرا از طریق مقررات اجباری یا احساس جمعی و یا توسط یک فرد نمی توان به تنهایی ایمنی و بهداشت شغلی افراد را تضمین کرد. نظم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی،OHSAS18000، استانداردی واحد است که در پاسخ به نیاز فوری سازمان ها طراحی شده است. این استاندارد، قابل ممیزی و اخذ گواهینامه است و به دو بخش تقسیم میشود; نخست OHSAS18000 که در برگیرنده مشخصا تی است که برپایه آنها گواهی کسب می شود و نیزOHSAS18002 که راهنمایی برای پیاده سازی یک نظام مدیریت بهداشت حرفه ای و ایمنی است.
ساختار استانداردOHSAS18001 سازگار با استانداردهای ISO9001 ویرایش سال 2000 و ISO14001 ویرایش سال 1996 است، تا سازمان ها بتوانند به سادگی نظام های مدیریت کیفیت، محیط زیست و بهداشت شغلی و ایمنی و بهداشت شغلی، سازمان را در شناسایی ، حذف و یا کمینه سازی خطر پذیری مرتبط با بهداشت و ایمنی کارکنان خویش و سایر طرفهای ذینفع- که در معرض خطر پذیری های مرتبط با فعالیت کاری، قرار دارند- یاری می دهد.
3- استاندارد در ایران
گذشته از پیشینه تاریخی غیر مدون استاندارد در ایران، نخستین تشکیلات موسسه ی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران با تصویب قانون اوزان و مقیاس ها در سال 1304 خورشیدی مطرح شد. در سال 1339 با تصویب قانون تاسیس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی، این نهاد کار خود را در چهار چوب هدف ها و مسئولیت های تعیین شده آغاز کرد. موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در سال 1960 به عضویت سازمان بین المللی استاندارد در آمد. موسسه ی استاندارد ایران در کمیته های فنی بین المللی ISO حضور فعال دارد و در 101 کمیته ی فنی اصلی و فرعی، عضو فعال و در 111 کمیته فنی اصلی و فرعی، عضو ناظر است.
موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران تنها سازمانی است که بر طبق قانون می تواند استاندارد رسمی فرآورده ها را در ایران تعیین و تدوین و با کسب موافقت شورای عالی استاندارد، اجرای آن را اجباری اعلام کند.
 3-1 استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در صنعت برق
از آنجا که استاندارد به عنوان معیار و مبنایی مشخص و پذیرفته شده برای مقایسه و ارزیابی کیفیت و کمیت محصولات و خدمات به کار می رود و با توجه به نقشی که استانداردها در نیل به خود کفائی و ارتقای کیفیت در جهت رعایت منافع مصرف کنند گان دارند و نیز چون طبیعت ذاتی صنعت برق به گونه ای است که با محیط اطراف خود به صورت گسترده تعامل دارد و به طور دائم باید اثرات این تعاملات با شاخص های از پیش تعیین شده کنترل شود از این رو توجه به استانداردها در این صنعت بسیار مهم است.
از استانداردهای مهم صنعت برق، می توان به استاندارد های زیست محیطی، اجتماعی، امنیت و پایایی شبکه، فنی- مهندسی و نظام مهندسی اشاره کرد.
برای ساماندهی و بهبود روشهای تعیین، تدوین و نشر استانداردهای صنعت آب و برق و نظارت بر چگونگی اجرای آنها، نظام نامه استاندارد صنعت آب و برق با این هدف تدوین شده است:
1- ترویج و توسعه فرهنگ استاندارد در وزارت نیرو.
2- ایجاد تسهیلات و هماهنگی لازم در امر تعیین، تدوین، تصویب و ابلاغ استانداردها در وزارت نیرو.
3- ایجاد مشارکت و هماهنگی در تنظیم پیش نویس استانداردهای قابل طرح در کمیته ملی.
4- تعیین و تسهیل روش های ارتباط با مجامع ملی و بین المللی استاندارد.
5- استقرار روش ها و نظام بهینه استاندارد در وزارت نیرو.
6- فراهم کردن شرایط مناسب دسترسی به استانداردهای تدوین یافته.
محدوده اجرای این نظام نامه در وزارت نیرو، شرکت های تابع و وابسته در حوزه فعالیت های خود یا در قراردادهای منعقد شده است و در بر دارنده استانداردهای تدوین شده اعم از عادی و ملی ( رسمی ) است. لازم به ذکر است مجموعه استانداردهای زیست محیطی مرتبط با صنعت برق ( آب، هوا، صوت و...) که در مجموعه قوانین و مقررات زیست محیطی کشور ( سال 1383 ) درج شده و قوانین و مقررات مرتبط در مجموعه یاد شده به عنوان ملاک عمل و معیار سنجش در صنعت برق کشور است که اجرا و رعایت این موارد در تمامی سطوح صنعت الزامی است.
3-1-1 استانداردهای زیست محیطی صنعت برق
در اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است:
"در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست- که نسل امروز و نسل های بعد باید در آن حیات اجتماعی روبه رشدی داشته باشند- وظیفه ای عمومی تلقی می شود. از این رو فعالیت های اقتصادی و غیر آن- که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند- ممنوع است."
با توسعه تکنولوژی و گسترش صنایع مختلف، شاهد افزایش آلاینده های مختلف هستیم. از آن جا که قدرت تصفیه خود به خودی در طبیعت محدود بوده، برای زدودن آلاینده ها کافی نیست، در بسیاری از اوقات، تعادل محیط زیست از بین رفته است. از طرف دیگر با توجه به این که در عصر حاضر، متوقف ساختن صنایع، از جمله نیروگاه ها، امکان پذیر نبوده، تحمل آلاینده های زیست محیطی نیز بیش از این میسر نیست، لازم است اقدام های اساسی در زمینه پیش گیری و کنترل آلاینده ها صورت گیرد.
وزارت نیرو با اعتقاد به اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار را هدف قرارداده و عمیقا به این واقعیت معتقد است که بدون حفظ محیط زیست و کار بست بهینه منابع، توسعه هر صنعتی تک بعدی و ناپایدار خواهد بود و به کارگیری مدیریت محیط زیست به خودی خود و الزاما موجب کاهش پیامد های نامطلوب زیست محیطی نمی شود; بلکه استقرار استاندارد ایزو 14001 به حفظ محیط زیست در آینده های نه چندان دور خواهد انجامید.
توجه به " محیط زیست " در توسعه صنعت زیر بنایی برق بسیار با اهمیت است و توسعه ای این چنین، بطور قطع موجب " ارتقای رضایت همگانی " خواهد شد که " توسعه مشارکت عمومی " را نیز به همراه خواهد داشت.
صنعت برق، خدمات بزرگی به جامعه ارایه می دهد. امروزه زندگی بدون استفاده از انرژی برق غیر قابل تصور است. برق با وجود همه خدماتی که دارد، در جریان تولید، انتقال و توزیع آثاری بر محیط زیست می گذارد که در صورت عدم توجه و برنامه ریزی می تواند مخرب باشد.
تمامی این مشکلات، سبب شده است در صنعت برق، نیاز به مدیریت و پایش شاخص های زیست محیطی و استاندارد های مربوط به محیط زیست ( مانند ایزو 14000 ) به شدت ضروری و اجتناب ناپذیر شود.
برای نمونه استقرار نظام ایزو 14000 در صنعت برق، از آن جهت بسیار مهم و قابل استفاده است که برای دستیابی به هدفهای آن به روندی مستمر و رو به رشد نیاز است ( چرخه دمینگ ). در نظام ایزو 14000 باید فعالیت ها و اهداف به گونه ای تعریف شوند که همواره در جهت بهبود وضعیت زیست محیطی باشند و این الزام، در صنعت برق از آن جا بسیار مفید است که در این صنعت نوآوری های بسیاری صورت می پذیرد و وجود این نوآوری ها، پایشی مداوم را می طلبد تا از نظر زیست محیطی مشکلی ایجاد نشود. در استاندارد ایزو 14000 ، به عنوان یک اصل مهم همواره یک سازمان باید نظام مدیریت زیست محیطی خود را مورد بازنگری قرارداده، به طور مستمر آن را بهبود بخشد و آین باید با دیدگاه بهبود کلی عملکرد زیست محیطی آن سازمان همراه باشد. در واقع هدف این استاندارد، رسیدن و ماندن در یک سطح ثابت نیست، بلکه هر سازمان در هر سطحی از فعالیت ها و شرایط زیست محیطی، موظف است در راستای بهبود وضعیت خود گام بر دارد و از این رو با استقرار این نظام می توان امید داشت که تحت هر شرایطی و با هر تغییر که در صنعت برق رخ می دهد، مشکلی از نظر زیست محیطی گریبان گیر جامعه نخواهد شد.
توجه، اعمال و اجرای استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی در صنعت برق ( تولید، توزیع و انتقال ) از حدود سال 1379 آغاز شد و از روندی رو به رشد برخوردار است.
در حال حاضر 22 استاندارد در زمینه های محیط زیست، ایمنی و بهداشت در بخش های تولید و انتقال در دست تدوین و یا نهایی شدن است و بسیاری از واحد های تولیدی، گواهی نامه های ISO 14001 ،ISO9000 وOHSAS18000 دریافت کرده، نظام نامه ها و ابلاغیه های زیست محیطی و اجتماعی و بهداشت و ایمنی نیز در تمامی سطوح، تولید، توزیع و انتقال برق در دست اجرا یا تدوین است.
 
3-1-2 استانداردهای اجتماعی صنعت برق
       وزارت نیرو با توجه به ماموریت خود، توسعه برای زندگی بهتر را آرمان قرارداده، در صدد است تاسیسات های لازم برای دستیابی به محیطی ایمن و عاری از هر گونه حوادث و اثرات نامطلوب بر افراد و تاسیسات را در پیش گیرد; چرا که نیروی انسانی اصلی ترین دارایی و منبع هر تغییر و تحولی است و برای حفظ این سرمایه با ارزش، باید کوشا بود. با توجه به این که می توان نظام های مدیریت کیفیت، محیط زیست، ایمنی و بهداشت شغلی را با یکدیگر ادغام کرد و نظام یکپارچه ای را به وجود آورد، وزارت برای توسعه پایدار، بهبود رشد و بالندگی نیروی انسانی، افزایش بهره وری بر پایه ی اقتصاد سبز و ارتقای سطح رضایت ذینفعان را از هدف های خود می داند و استقرار نظام مدیریت محیط زیست و خط مشی بهداشت، ایمنی را بخشی جدایی ناپذیر در سیاست های توسعه صنعت برق در نظر گرفته است.
         از جنبه های استانداردهای اجتماعی صنعت برق نیز بحث حقوق مشتریان ( مشترکان، متقاضیان برق، مصرف کنند گان، ارباب رجوع و سایر افرادی که با صنعت برق سروکار دارند ) مورد تاکید ویژه است که در آن خدمات رسانی به مشترکان، خسارت مشترکان و بیمه خسارات ناشی از نوسانات، خاموشی و یا انتقال برق در قالب نظام نامه ها و تعرفه های متفاوت در دست تبیین و اجراست.
        از دیگر موارد در استانداردها و قوانین زیست محیطی و اجتماعی، همخوانی فعالیت ها با معماری شهرها و مناطق، روشنایی معابر، توسعه برق سبز و پاک و تعیین و اعمال هزینه های اجتماعی و تخریب در محاسبات اقتصادی را می توان نام برد.
 
گروه استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی برق و انرژی
در ساختار جدید وزارت نیرو، دفتر استاندارد های فنی، مهندسی، زیست محیطی و اجتماعی برق و انرژی در معاونت امور برق و انرژی عهده دار برنامه ریزی، سیاستگذاری و مدیریت چرخه های تدوین و استقرار و .. استانداردها، قوانین و مقررات و الزامات در جهات چهار گانه فوق است.
در این دفتر گروه استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی برق و انرژی با ماموریت مشخص زیر: تدوین، اخذ مصوبه، پیگیری، ابلاغ، نظارت بر استقرار و حسن اجرا و بهبود مستمر استانداردها و مقررات فنی در زمینه های بهداشت، ایمنی، محیط زیست و حقوق اجتماعی در صنعت برق و انرژی، آغاز کرده و وظایف زیر را بر عهده دارد :
1- مدیریت تدوین و استقرار، نظارت بر حسن اجرا و بهبود مستمر نظام مدیریت محیط زیست در صنعت برق.
2-  مدیریت تدوین و استقرار، نظارت بر حسن اجرا و بهبود مستمر نظام حقوق مشتریان در صنعت برق.
3- شناسایی معاهدات و پروتکل های بین المللی در زمینه محیط زیست و انرژی و ساماندهی فعالیت های مربوطه در صنعت برق.
4- شناسایی مهاهدات و مقررات ملی در زمینه ی محیط زیست و انرژی و ساماندهی فعالیت های مربوطه در صنعت برق.
5- تدوین پیشنهاد در زمینه بهبود کیفیت بستر قانونی فعالیت های زیست محیطی و حفاظت از حقوق مشتریان در صنعت برق.
      با توجه به استانداردها قوانین و مقررات محیط زیست کشور ( سال 1383 ) ، قانون برنامه چهارم توسعه کشور ، چشم انداز 20 ساله جمهوری اسلامی ایران، سند توسعه بخشی برق و انرژی های نو در برنامه چهارم توسعه کشور ( موضوع بند الف ماده 155 قانون برنامه چهارم توسعه کشور)، نظام نامه استاندارد در صنعت آب و برق ( تفاهم نامه همکاری موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی و وزارت نیرو ) و غیره در این گروه ضمن بررسی استانداردهای ملی، استانداردهای ICS ، سوابق، تجارب، مطالعات و مشکلات موجود در زمینه اجرا و رعایت استاندارد ها، قوانین و مقررات زیست محیطی و اجتماعی در صنعت برق ( تولید، توزیع و انتقال ) برنامه های کوتاه، میان و بلد مدتی به لحاظ حاکمیتی تدوین و در دست اجرا دارد. که قدر مسلم تجربیات ارزنده و همیاری بازیگران اصلی صنعت در بخش های اجرایی در این رهگذر می تواند به اثر بخشی هر چه بیشتر این اقدام ها منجر شود.
 
4- جمع بندی
     صنعت برق به عنوان یکی از صنایع مادر که به صورت اجتناب ناپذیری در جوامع پیشرفته مورد استفاده قرار می گیرد، نیازمند استانداردهایی در زمینه های گوناگون است که از مهم ترین این استانداردها، میتوان به استانداردهای زیست محیطی و اجتماعی اشاره کرد.
     صنعت برق تعاملات گسترده ای با محیط برقرار می کند و در تمامی مراحل سه گانه تولید، توزیع و انتقال، اثراتی بر محیط تعامل خود می گذارد که با وضع و پایش استانداردهای مربوطه، می توان تبعات را کاهش داده، کنترل کرد.
     در پایان باید اشاره کرد که فرایند استاندارد سازی و بکار گیری استانداردها فرآیندی مستمر و همیشگی است و در صورتی پاسخگوی نیازهای جوامع خواهد بود که حتی لحظه ای از آن غفلت صورت نگیرد. از دیگر سو این کار عمل نخواهد شد مگر این که توجه به شاخص ها و حساسیت نسبت به کیفیت کالا و خدمات و نیز نسبت به مسایل اجتماعی و زیست محیطی در تارو پود فرهنگ مصرف جامعه تنیده شود و به صورت یک پیش فرض و اصل تفکیک ناپذیر آن درآید تا به جای آن که تنها یک نهاد، عهده دار رسیدگی به این مسایل باشد، تک تک افراد جامعه خود را موظف به این مهم بدانند.
      خوشبختانه با توجه به اقدامات ارزشمند و ذی قیمتی که در ساختار حاکمیتی و بنگاهی صنعت برق در خصوص مباحث HSE و زیست محیطی از دیر باز تاکنون به انجام رسیده و تجاربی که کسب شده است امید می رود در ساختار جدید، همیاری و همبستگی هر چه بیشتر برنامه های مدیریتی و اجرایی در حوزه های ستادی و صف وزارت نیرو منجر به انجام فعالیت های هرچه سازگارتر با محیط زیست و نیز رعایت حقوق مشتریان شود.
       این مهم میسر نمی شود مگر آن که به لحاظ حاکمیتی، اصول و قواعد و نظام ها، کاملا تبیین و برنامه ریزی شده، بازیگران صنعت برق نیز همچون گذشته و هر چه شایسته تر در اجرای این اصول ، قواعد و نظام ها و معیارها اهتمام ورزند.
نشریه پیام نیرو
۹ اردیبهشت ۱۳۸۷ ۱۹:۴۵

نظرات کاربران (مسئولیت درج شماره تماس در صورت ایجاد مزاحمت تلفنی، با کاربر است.لطفا دقت فرمائید)


نام فرستنده:
پست الکترونیک: *  
نظر: *
 
تعداد کاراکتر باقیمانده: 10000  

کلیه حقوق این وب‌سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی صنایع آب، برق، نفت و انرژی می‌باشد.